Zdrowie

Profilaktyka niechcianej ciąży oraz profilaktyka chorób przenoszonych drogą płciową.

Prezerwatywa

Condom Prawidłowo stosowana w skuteczny sposób chroni przed wieloma zakażeniami przenoszonymi drogą płciową (HIV, HCV, rzeżączka, kiła, HPV i in.). Należy używać tylko znanych marek, np. Unimil, Durex, a przed wykorzystaniem sprawdzić datę ważności i szczelność opakowania. Do różnych technik seksualnych używane są różne prezerwatywy - smakowe do technik oralnych, standardowe do dopochwowych i manualnych oraz mocniejsze, dodatkowo nawilżone do doodbytniczych. Pamiętaj, żeby zawsze je prawidłowo używać, tj. ostrożnie rozrywać opakowanie (żeby nie uszkodzić prezerwatywy), założyć prezerwatywę przed stosunkiem na członek w stanie wzwodu tak, żeby nie dostało się do niej powietrze (rozwiń ją na członku od czubka do nasady, ściskając palcami pojemniczek znajdujący się na jej końcu). Wtedy ryzyko pęknięcia jest bardzo małe. Prezerwatywy są jednorazowe!

Antykoncepcja "po"

Stosowana, gdy prezerwatywa zawiedzie bądź odbył się stosunek bez zabezpieczenia. Są to tabletki o bardzo dużej zawartości hormonów (uwaga: stosowanie regularne może zaburzyć funkcjonowanie hormonalne organizmu!). Środki te wydawane są wyłącznie na receptę, kosztujš około 70zł. Należy je zażyć do 72h po stosunku (im wcześniej, tym większe prawdopodobieństwo skuteczności - zawodzi w 2-4% przypadków). Również inne leki antykoncepcyjne, stosowane przez 21 dni cyklu mogą spełnić to zadanie, ale mają zmniejszoną skuteczność, wywołują objawy niepożądane oraz wymagają ustalenia przez lekarza konkretnej dawki i sposobu przyjmowania. Wszystkie leki antykoncepcyjne, antykoncepcja "po", można nabyć tylko w aptekach, na podstawie wydanej przez ginekologa lub lekarza rodzinnego recepty. Działanie pigułek w antykoncepcji po stosunku uzależnione jest od fazy cyklu miesiączkowego, w którym antykoncepcja doraźna jest konieczna. Mogą hamować owulację, utrudniać ruch plemników, nie dopuścić do połączenie się plemnika z komórką jajową, utrudniać przesuwanie się zaplemnionej komórki jajowej przez jajowód lub uniemożliwić zagnieżdżenie się jej w macicy. Antykoncepcja "po" nie powoduje poronienia, nie jest środkiem wywołującym aborcję. W przypadku nieskuteczności nie wywołują uszkodzeń płodu.

Metody hormonalne

Metody hormonalne (tabletki, zastrzyki, plastry, krążek dopochwowy) - Należą do najskuteczniejszych sposobów zapobiegania ciąży (nie dopuszczają do wystąpienia owulacji, zagęszczają śluz w szyjce macicy, dzięki czemu staje się on nieprzenikniony dla plemników i "spulchniają" macicę, przez co zapłodniona komórka jajowa nie jest w stanie się w niej zagnieździć). Wskaźnik Pearla dla metod hormonalnych to 0,1, czyli 1 kobieta na 1000 regularnie współżyjących w ciągu roku zajdzie w ciążę. Dostępne w Polsce metody hormonalne to pigułki dwuskładnikowe, które przyjmuje się je codziennie przez 21 dni, robi 7-dniową przerwę, kiedy występuje krwawienie podobne do miesiączki, i zaczyna przyjmować ponownie oraz jednoskładnikowe, przyjmowane przez okres całego cyklu, plastry (przykleja się plaster na 7 dni, potem odkleja i nakleja kolejny, potem jeszcze jeden, potem robi 7-dniową przerwę z krwawieniem i przykleja nowy), krążki (wkłada się krążek do pochwy i po 21 dniach wyjmuje, po 7 dniach wkłada nowy) i zastrzyki jeden zastrzyk zapewnia działanie antykoncepcyjne przez 3 miesiące). Wszystkie środki hormonalne przepisywane są przez lekarza ginekologa.

Pamiętaj, że metody te nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową! Zawsze używaj również prezerwatywy!

Globulki dopochwowe

Mało skuteczne, zalecane używanie w połšczeniu z prezerwatywą. Należy wprowadzić je do pochwy ok. 10-15 minut przed stosunkiem, poczekać aż się rozpuszczą. Uwaga: mogš uczulać. Zawarty w nich środek jest plemnikobójczy.

Pamiętaj, że metody te nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową! Zawsze używaj również prezerwatywy!

Wkładki domaciczne

Zalecane kobietom, które już rodziły. Założenie wkładki wymaga wizyty u ginekologa, który zgadza się na założone wkładki, gdy nie stwierdzi w badaniu żadnych chorób. Swoją wysoką skuteczność (1-3 kobiety na 100 regularnie współżyjących zajdzie w ciążę, w przypadku wkładek domacicznych z hormonami: 1 kobieta na 1000) utrzymuje przez 3-5 lat. Nie są wyczuwalne w trakcie stosunku.

Pamiętaj, że metody te nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową! Zawsze używaj również prezerwatywy!

Pamiętaj również, że:

- każdy niezabezpieczony stosunek może prowadzić do zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową oraz ciąży, niezależnie od tego, w którym dniu cyklu uprawiałaś/eś seks (czy było to w trakcie miesiączki czy tuż przed)!
- stosunek przerywany (wytrysk nasienia poza pochwą) nie jest metodą antykoncepcyjną, bo przed wytryskiem mężczyzna wytwarza płyn (preejakulat), w którym również są plemniki zdolne do zapłodnienia! Stosunek przerywany nie chroni także przed chorobami przenoszonymi drogą płciową!

Używaj prezerwatyw w trakcie każdego stosunku (pochwowego, oralnego i analnego). To jedyna metoda, która poza niechcianą ciążą chroni Cię również przed chorobami.

Aby chronić swoje zdrowie, możesz używać także innych niż prezerwatywa zabezpieczeń:

Chusteczka lateksowa (gumowa)

Podstawowym jej celem jest stworzenie bariery między ustami, a potencjalnie zagrożonym materiałem; taką samą funkcję spełniają też folia spożywcza, rozcięta prezerwatywa czy gumowa rękawiczka. Wszystkie należy stosować jednorazowo!

Rękawiczka lateksowa (gumowa)

Służy do ochrony dłoni, które mają kontakt z płynami zakaźnymi lub błonami śluzowymi. Także jest jednorazowa!

Żel nawilżający (lubrykant)

Zabezpieczenie przed uszkodzeniami błony śluzowej i otarciami skóry, a tym samym przed zakażeniem. Nigdy nie należy zastępować go kremami, wazelinami czy dziecięcymi oliwkami, ponieważ tłuszcz w nich zawarty może doprowadzić do uszkodzenia prezerwatywy. Stosuje się wyłącznie produkty wyprodukowane na bazie wody bądź silikonu.

STI - choroby przenoszone drogą płciową

Najczęściej spotykanymi chorobami przenoszonymi drogą płciową są: kiła, rzeżączka, kłykciny, opryszczka, świerzb, wszawica łonowa, rzęsistkowica, zakażenie drożdżakowe oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B i C.

Kiła

Inaczej syfilis przenoszony przez bakterię krętka bladego. Do zakażenia może dojść w czasie stosunku oralnego, lizania odbytu, głębokich pocałunków oraz seksu analnego bez zabezpieczenia. Choroba w pierwszym stadium objawia się bezbolesnym owrzodzeniem, głównie narządów płciowych. Po kilku miesišcach objawy znikają, aby pojawić się ponownie na tułowiu, nogach, rękach w postaci nieswędzącej wysypki, która także ustępuje samoistnie. Nieleczona kiła przechodzi w fazę utajona i atakuje cały organizm prowadząc do nieodwracalnych zmian w układzie nerwowym i układzie krążenia. Leczenie choroby musi koordynować lekarz wenerolog.

Rzeżączka

Wywołuje ją bakteria gonokok przedostając się do śluzówki przewodu moczowego podczas seksu oralnego, waginalnego, analnego bez zabezpieczenia lub podczas lizania odbytu. Pierwsze objawy - wyciek ropnej wydzieliny z cewki moczowej i świąd - pojawiają się 2-5 dni od zakażenia, po pewnym czasie ustępują, ale nie oznacza to końca choroby. Dalej rozwija się bezobjawowo siejąc spustoszenie w całym organizmie.

Kłykciny kończyste (HPV)

Chorobę wywołuje wirus brodawczaka ludzkiego (HPV). W czasie 1-6 miesięcy od zakażenia objawia się występującymi w okolicach narządów płciowych i odbytu drobnymi wykwitami, które przekształcają się w brodawki, przypominające w wyglądzie kwiat kalafiora. Nieleczone kłykciny zajmują coraz większy obszar ciała. W późniejszym wieku wirus może doprowadzić do raka odbytu, szyjki macicy lub prącia.

Opryszczka

Chorobę powoduje wirus opryszczki pospolitej (HSV). Występuje zazwyczaj w dwóch typach:
- bolesne owrzodzenie i nadżerki na wargach lub w kącikach ust
- podobne zmiany w obrębie narządów płciowych i odbytu
Wirus przechodzi podczas pocałunków i stosunków seksualnych. Pierwsze objawy występują po 7-10 dniach od zakażenia, towarzyszy im gorączka i obrzęk. Wirus po kilku dniach wędruje wzdłuż włókien nerwowych do zwojów nerwowych, gdzie pozostaje przez całe życie. Przy pierwszych objawach należy szybko kontaktować się z lekarzem.

Świerzb

Pasożytnicza choroba skóry wywoływana przez świerzbowce. Przenosi się podczas kontaktu seksualnego, spania w jednym łóżku, korzystania z tego samego ręcznika czy przez podawanie ręki osobie zakażonej. Świąd skóry pojawia się po 3-6 tygodniach od zarażenia, nasila się po rozgrzaniu ciała. Pęcherzyki wypełnione treścią surowiczą występują między palcami dłoni, w okolicach nadgarstka, w pachwinach, na wewnętrznej powierzchni ud, w okolicy narządów płciowych, na brzuchu i pośladkach. Świąd wzmaga drapanie, więc pojawiają się krosty, strupy lub bąble.

Wszawica łonowa

Choroba pasożytnicza skóry wywoływana przez wesz łonową. Po tygodniu od zarażenia pojawiają się na owłosionych częściach ciała w okolicy narządów płciowych małe (0,5-1,5 mm), ciemne pasożyty. Nieleczona powoduje zajęcie przez wszy całej powierzchni owłosionej ciała. U osób zarażonych wszawicą łonową widoczne są brązowe ślady na bieliźnie, będące odchodami pasożytów.

Choroby przenoszone drogą płciową, jeśli zostaną wcześnie wykryte i leczone najczęściej ustępują. W przypadku spostrzeżenia zmian w obrębie narządów płciowych, odczuwania bólu, pieczenia lub swędzenia, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem dermatologiem-wenerologiem. Niektóre objawy mogą przemijać samoistnie lecz nie oznacza to wyleczenia i mogą się pojawić powikłania prowadzące do stanów zapalnych, bezpłodności, czy raka narządów płciowych lub odbytu. Poradnie dermatologiczno-wenerologiczne leczą kiłę i rzeżączkę bezpłatnie.

HIV / AIDS

Aids HIV to skrót od ang. Human Immunodeficiency Virus czyli wirus wywołujący brak odporności immunologicznej. Osoba żyjąca z HIV może mieć dobre samopoczucie i nie wiedzieć, że wirus osłabia jej organizm i powoli go wyniszcza.
AIDS natomiast, to skrót od ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome czyli nabyty zespół niedoboru odporności, wywołany rozwojem zakażenia HIV. Zespół chorób, które jeśli występują pojedynczo nie są zwykle szkodliwe dla osób z nieuszkodzonym systemem immunologicznym. Lekarze nazywają choroby te chorobami wskaźnikowymi AIDS. Z dotychczasowej wiedzy wynika, że większa ilość osób zakażonych HIV ostatecznie choruje na AIDS. Czas trwania tego procesu jest uwarunkowany indywidualnie. Podjęcie leczenia antyretrowirusowego osoby zakażonej HIV znacznie opóźnia zachorowalność na AIDS oraz zdecydowanie poprawia jakość życia osoby żyjącej z HIV.

Główne drogi zakażenia HIV:
- podczas stosunków seksualnych z penetracją bez zastosowania zabezpieczenia (prezerwatywy)
- przez przedostanie się zakażonej krwi innej osoby do naszego krwiobiegu (np. przy używaniu nie sterylnych strzykawek, igieł do tatuażu czy piercingu)
- w czasie ciąży, podczas porodu lub karmienia piersia przez zakażoną matkę.

W codziennych, normalnych kontaktach przy zachowaniu podstawowych zasad higieny (np. przez dotykanie, na basenie, przez dzielenie się naczyniami czy ręcznikami) nie można zakazić się HIV.

Badanie w kierunku HIV / AIDS

Każdy, kto podejmował aktywność seksualną bez zabezpieczenia, jest narażony na ryzyko zakażenia HIV. Nie ma jednak jednoznacznych objawów zakażenia tym wirusem. W celu sprawdzenia czy jest się zakażonym trzeba wykonać badanie w kierunku zakażenia HIV. Test na HIV wykrywa przeciwciała, które pojawiają się w kilka tygodni po zakażeniu. Dlatego dopiero po trzech miesiącach od ostatniego ryzykownego badania można uzyskać w tym badaniu pewny wynik. Świadomość zakażenia umożliwia podjęcie terapii antyretrowirusowej, pozwalającej znacznie opóźnić zachorowanie na AIDS. Badanie w kierunku HIV można anonimowo i darmowo wykonać w Punktach Konsultacyjno-Diagnostycznych (adresy dostępne w zakładce "Ważne Adresy").

HIV / AIDS - profilaktyka poekspozycyjna

EKSPOZYCJA to narażenie na zakażenie wirusem HIV, zapalenia wštroby typu B (HBV) i C (HCV).

PROFILAKTYKA POEKSPOZYCYJNA to działania dające szansę na całkowita eliminację wirusa HIV z organizmu. Jeśli decyzja, aby rozpocząć profilaktykę poekspozycyjną zostanie podjęta, powinna ona zostać rozpoczęta tak szybko, jak to możliwe. Nie jest znany odstęp czasu, po którym rozpoczęcie profilaktyki byłoby optymalne. Jeśli jest to zalecane, to powinno się ją rozpocząć nawet po 36-72 godzin od ekspozycji. Jeśli uważasz, że jesteś zagrożony/a zakażeniem wirusem HIV, jak najszybciej zgłoś się do specjalistycznej poradni chorób zakaźnych, na izbę przyjęć szpitala zakaźnego bądź bezpośrednio na oddział zakaźny. Postaraj się zapamiętać jak najwięcej szczegółów dotyczących sytuacji, w której mogło dojść do zakażenia wirusem (np. godzina, kiedy miało miejsce zdarzenie, czy zakłucie igłą spowodowało wypływ krwi, czy przebiła ona ubranie, czy użyto prezerwatywy w trakcie stosunku, czy nie pękła). Pomoże to lekarzowi-specjaliście podjąć decyzję o wszczęciu postępowania profilaktycznego. Nie są badane przyniesione przez pacjenta przedmioty, które mogły doprowadzić do zakażenia (strzykawki, igły, zużyte prezerwatywy).

NA CZYM POLEGA PROFILAKTYKA POEKSPOZYCYJNA?
1. Lekarz na podstawie wywiadu lekarskiego ocenia stopień ryzyka zakażenia.
2. Pobrana zostaje krew do badań w celu wykluczenia wcześniejszej obecności wirusa HIV i wirusów zapalenia wątroby typu B i C.
3. W zależności od stopnia ryzyka lekarz podejmuje decyzję o zastosowaniu profilaktyki - dobiera zestaw 2 lub 3 leków. Są to leki antyretrowirusowe - te same, które podaje się w leczeniu HIV/AIDS. Najlepiej, gdy pierwsza dawka zostaje przyjęta przed upływem 2-3 godzin (najlepiej 1-2 h) od ryzykownego kontaktu; po upływie 72 godzin leki nie są już w stanie wyhamować namnażania wirusa, przez co podejmowanie działań profilaktycznych jest bezskuteczne. W przypadku świadomego podejmowania ryzykownych zachowań, trzeba liczyć się z koniecznością poniesienia finansowych kosztów terapii. Koszt terapii to około 3000 zł. W przypadku ekspozycji zawodowej lub wypadku leczenie jest bezpłatne.
4. Leki przyjmuje się przez 28 dni.
5. Po upływie 6 tygodni, 3 miesięcy i 6 miesięcy od ryzykownego kontaktu należy przeprowadzić badania kontrolne. Jeśli po 6 miesiącach od momentu ryzykownego kontaktu testy wypadają ujemnie, przyjmuje się, że pacjent nie został zakażony wirusem.

PAMIĘTAJ!
Możesz odmówić przyjęcia leków. Wówczas niezbędne jest Twoje pisemne poświadczenie odmowy podjęcia działań profilaktyki poekspozycyjnej.